شیوههای نوشتن مطلب
خبر – گزارش صریح و مستقیم از اتفاقی که
دارد همین لحظه رخ میدهد. خبر خوب به این بستگی دارد که تا چه اندازه میتواند
تاثیرگذار باشد و خبرنگار در پوشش آن چه قدر مهارت داشته است. خبرها عمری کوتاه
دارند.
نیازی نیست که تحلیل نگاهی را منتقل کند
که موافق نگاه عرف جامعه باشد. گاه بهترین تحلیلها همین نگاه را به چالش میکشند.
گزارش – داستانهایی که زمان وقوعشان مهم
نیست و دلیلی ندارد مثل خبر "داغ" باشند. بیشتر درباره چیزهایی هستند
که این روزها اتفاق میافتند و نه چیزهایی که همین الان اتفاق افتادهاند. وضعیت
خیلی از چیزها، اتفاقات، مکانها، خلاصه آدمهایی که نوشتن درباره آنها میتواند
برای خوانندگان جالب باشد گزارشهای خوبی میشوند.
چنین موضوعاتی به لحاظ تازه بودن
خوانندگان را جلب نمیکنند. برای همین خبرنگارها باید از خلاقیت، شیوه نگارش
منحصر به فرد و رنگ و جزییات استفاده کنند تا توجه خوانندگان را جلب کنند.
تحلیل – نگاهی عمیق به موضوعی مهم و با
اهمیت که بر اساس اطلاعات موثق تهیه شده باشد و در آن از نظرات منابع مختلفی که
نامشان آورده شده استفاده شده باشد. نیازی نیست که تحلیل نگاهی را منتقل کند که
موافق نگاه عرف جامعه باشد. گاه بهترین تحلیلها همین نگاه را به چالش میکشند.
مقاله – یادداشتهایی که اغلب نگاه سیاسی
روزنامه را منتقل میکنند، در ستون سرمقاله چاپ میشوند و اغلب توسط کارشناسان
نوشته میشوند.
هرم وارونه
این شیوهای کلاسیک و سنتی برای نوشتن خبر
است. خبرنگار خوب میتواند با استفاده از این شیوه خبری را در چهار یا پنج پاراگراف
منتقل کند، عناصر کلیدی خبر را بالای خبر بیاورد و عناصر دیگر را به ترتیب اهمیت
در ادامه خبر بنویسد. در صورتی که دبیران به فضای بیشتری نیاز داشته باشند، میتوانند
ته چنین خبری را حذف کنند.
اگر به چه کسی، چه چیزی، چه موقع، کجا،
چرا و چه گونه در دو پاراگراف اول جواب ندهید بقیه خبر باید دست و پا بزنید تا
مطلب را خواندنی نگه دارید.
پاراگراف اول، یعنی پاراگراف لید، حیاتی
است. باید به این سووالات جواب بدهد.
چه اتفاقی افتاده؟
چه کسانی درگیر ماجرا بودهاند؟
چه موقع اتفاق افتاده است؟
کجا اتفاق افتاده است؟
من از کجا میدانم؟ (منبع خبر)
اگر به چه کسی، چه چیزی، چه موقع، کجا،
چرا و چه گونه در دو پاراگراف اول جواب ندهید بقیه خبر باید دست و پا بزنید تا
مطلب را خواندنی نگه دارید.
در لید فقط اطلاعات کلیدی میآید. جزییات
را برای پاراگرافهای پایینی نگه دارید. اسم اشخاص را – مگر این که آدمهای مهمی
باشند – و سمتهای طولانی را در لید نیاورید. منبع خبر را باید در لید بیاورید
چون در همان لحظه اول منبع به خوانندگان میگوید که خبر چه قدر موثق است و
اعتبار دارد. گاهی اوقات میتوانید منبع را در پاراگراف دوم هم بیاورید. اما بهتر
است از آوردن منبع بعد از پاراگراف دوم خودداری کنید.
پاراگراف دوم بهتر است به سووالاتی جواب
بدهد که در پاراگراف اول به آنها اشاره نشده است. مثل چرا و چه گونه این اتفاق
افتاده است.
و بعد از خودتان این سووال کلیدی را بپرسید:
(به بخش "چرا این خبر برای من مهم است؟ خب که چی؟" رجوع کنید.
چرا این خبر برای من مهم است؟ خب که چی؟
بافت و پیشزمینه خبر را مشخص کنید. برای
خوانندگان توضیح بدهید که چرا ارزشش را دارد که خبر را بخوانند. ممکن است خبر به
نظر شما جذاب باشد اما اگر به نظر دیگران جذاب نباشد وقتتان را هدر دادهاید.
در این مقطع، بعد از فقط چهار پاراگراف، میشود
خبر را در یک روزنامه یا سایت اینترنتی منتشر کرد و همه نکات کلیدی را به
خواننده منتقل کرد.
بعد از این که بخشهای اصلی خبر را شرح
دادید، به نقل قول نیاز دارید تا بر اعتبار لیدی که نوشتهاید بیفزایید و آن را
قوی کنید. نقل قول اعتبار خبرتان را زیاد میکند و به آن اقتدار میبخشد. همچنین
نشان میدهد چیزی که نوشتهاید بر اساس شواهد و مدرک بوده است
تعیین لید
نوشتن لیدی تمام و عیار برای خبری خوب حیاتی
است و میارزد که برای نوشتناش وقت بگذارید.
تصور کنید دارید ماجرا را پای تلفن برای
مادر بزرگتان تعریف میکنید. 3
بعضی موقعها، در خبری پیچیده، ممکن است
نتوانید همان لحظه اول لید را پیدا کنید. برای همین، سعی کنید با رویکردهایی که
در زیر به آنها اشاره شده لب کلام مطلب را پیدا کنید و بعد بهترین راه را برای
تعریف ماجرا انتخاب کنید.
ایستگاه
اتوبوس – تصور کنید در ایستگاه اتوبوسی ایستادهاید و میخواهید خبری را سریع به
گوش دوستتان برسانید که سوار اتوبوس است و اتوبوس دارد حرکت میکند. باید داد
بزنید و اصل ماجرا را قبل از این که دیگر نتواند صدایتان را بشنود برایش بگویید.
2. مادر بزرگ – تصور کنید دارید ماجرا را
پای تلفن برای مادر بزرگتان تعریف میکنید.
3. رفیق – به سووالی که رفیقتان از شما
میپرسد جواب بدهید، "قضیه چی بود؟ الان برایت میگم، ..."
4. تیتر – اول تیتر را بنویسید. چون
فکرتان را روی نقاط کلیدی متمرکز میکند.
مثال:
رهبر شورشیان شاه را با گلوله کشت، شاهدان
عینی می گویند
5. کلید واژه –کلید واژه تعیین کنید و لید
را پیرامون آن بسازید:
"شورش"
رویکردهای مختلف برای نوشتن لید
لیدهایی که نیازی نیست شخصیت ماجرا را در
آن معرفی کنید
لیدهای جمعبندی کننده
لید چند بخشی
لیدهای تفسیری
با استفاده از نظرات دیگران پیامدهای یک
رویداد را توضیح میدهد.
وقتی چنین لیدهایی مینویسید مطمئن بشوید
مدارک و شواهدی که دارید در بالای خبر آورده شود – مثلا در پاراگراف سوم و چهارم
– و در صورت امکان نام منبع را هم ذکر کنید.
منبع در لید
عموماً منبع در انتهای لید میآید.
چند راه برای بهبود لید
- از افعال معلوم استفاده کنید، نه
مجهول. این طوری صریحتر و کوتاهتر است.
بهتر است بنویسید آژانس آوارگان سازمان
ملل تا این که بنویسید کمیسیون عالیرتبه سازمان ملل متحد در امور آوارگان (یو ان
اچ سی آر).
تعیین لید
نوشتن لیدی تمام و عیار برای خبری خوب حیاتی
است و میارزد که برای نوشتناش وقت بگذارید.
تصور کنید دارید ماجرا را پای تلفن برای
مادر بزرگتان تعریف میکنید. 3
بعضی موقعها، در خبری پیچیده، ممکن است
نتوانید همان لحظه اول لید را پیدا کنید. برای همین، سعی کنید با رویکردهایی که
در زیر به آنها اشاره شده لب کلام مطلب را پیدا کنید و بعد بهترین راه را برای
تعریف ماجرا انتخاب کنید.
ایستگاه
اتوبوس – تصور کنید در ایستگاه اتوبوسی ایستادهاید و میخواهید خبری را سریع به
گوش دوستتان برسانید که سوار اتوبوس است و اتوبوس دارد حرکت میکند. باید داد
بزنید و اصل ماجرا را قبل از این که دیگر نتواند صدایتان را بشنود برایش بگویید.
2. مادر بزرگ – تصور کنید دارید ماجرا را
پای تلفن برای مادر بزرگتان تعریف میکنید.
3. رفیق – به سووالی که رفیقتان از شما
میپرسد جواب بدهید، "قضیه چی بود؟ الان برایت میگم، ..."
4. تیتر – اول تیتر را بنویسید. چون
فکرتان را روی نقاط کلیدی متمرکز میکند.
مثال:
رهبر شورشیان شاه را با گلوله کشت، شاهدان
عینی می گویند
5. کلید واژه –کلید واژه تعیین کنید و لید
را پیرامون آن بسازید:
"ش
-
خبر را با سووال شروع نکنید. این شیوه گاه در گزارشنویسی استفاده میشود.
- از عبارات، سمتهای مخففشده و اسامی
طولانی افراد و مکانها استفاده نکنید مگر این که شناخته شده باشند.
- تنها زمانی در لید از نقل قول استفاده
کنید که بسیار نامتعارف و دراماتیک باشد.
- سعی کنید از زمان حال ساده استفاده کنید.
نکات کلیدی در نوشتن خبر
- دقت – اگر اطلاعات اولیه را درست ننویسید،
کسی چیزهای دیگری را که نوشتهاید باور نخواهد کرد.
هیچوقت فکر نکیند که خوانندگان شما از
قبل درباره خبری که نوشتهاید چیزهایی میدانستهاند. هربار که خبری را مینویسید
- حتی اگر آن خبر چند روزی سرِ زبانها بوده باشد - باید به اندازه کافی پیشزمینه
و پیشینه و توضیحات بدهید. تصور کنید دارید برای کسی خبر مینویسید که چند ماهی
در سفر خارج بوده و تازه امروز صبح از سفر برگشته است.
- ذهنتان باز باشد – هیچ وقت فکر نکنید
که فلانی درست میگوید و فلانی اشتباه.
- شفافیت – اسیر اعداد و جزییات نشوید.
از زبان ساده و صریح استفاده کنید
- نقل قولها – همیشه به دنبال نقل قولهای خوب و رنگدار بگردید
- بخشهای مختلف خبری را که
دارید مینویسید به طور منطقی به یکدیگر ربط بدهید
تعادل – مطمئن شوید غرضورزی نمیکنید و نظرات خود را به خبر تزریق نمیکنید.
-
رنگ – جزییات خبر را زنده میکند، آدمها را واقعیتر جلوه میدهد و به خواننده
نشان میدهید که شما واقعا در محل حضور داشتید.
پیشینه – پیشینه برای همه خبرهایی که مینویسید ضروری است
اگر از رسانههای دیگر خبری برمیدارید باید این کار را خیلی به ندرت انجام
بدهید، فقط به سراغ رسانههای
منابع خبر
به عنوان قاعدهای کلی، هر چه تعداد منابعتان
برای نوشتن خبر بیشتر باشد بهتر است. هر چه اهمیت خبری که مینویسید بیشتر باشد
این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند که خبرتان منابع قرص و محکم داشته باشد و نام
منابع آورده شود.
معتبر بروید و منبع خبر را ذکر کنید
با منابع خبری خود منصف باشید، هم به خاطر منافع خودتان و هم به خاطر منافع
آنها
-
منابع دولتی – بیانیههای دولتی، سازمانهای دولتی، بانک مرکزی، و سایر منابع دولتی
عموما با وسواس ادا میشوند و کلمات به طور دقیق به کار گرفته میشوند. اما اغلب
باید به دنبال جزییات بیشتر باشید و اصطلاحا منابع را "بدوشید" چون به
هر حال آنها مطمئنترین منابعی هستند که در اختیار دارید اگر چه ممکن است نتوانید
تصویری کامل از ماجرا را از آنها بیرون بکشید.
- کارشناسان، دانشگاهیان – این ها اغلب
جزو بهترین منابع هستند چون اغلب مستقل هستند برای همین میتوانند بیطرفانه در
اختیارتان اطلاعات بگذارند. اطلاعاتی که راحت نیست از دولتیها کسب کنید.
- منابع خارجی – دیپلماتها، سازمانهای
غیردولتی، سازمان ملل و زیرشاخههای آن،
شرکتهای خارجی. اینها اغلب به درد میخورند
چون کشور را خوب می
گزارش
گزارشها ربطی به زمان ندارند و میتوانند
کاملا بدون توجه به زمان اتفاق نوشته شوند. همچنین میتوانند اخبار روز را همراهی
کنند.
رویکردهای مختلف در گزارش نویسی
یک رویکرد در گزارش نویسی این است که تصور
کنید یک دوربین ماهوارهای هستید که دارید از فضا به زمین نگاه میکنید. [تصور
کنید میخواهید ببینید تاثیر زلزله در یک شهر چه گونه بوده است.] ممکن است دوربین
اول روی فردی زوم شده باشد و شخصیت و ویژگیهای او را برجسته کرده باشد. اما بعد
دوربین که کمی باز میشود خانواده فرد را میبینید که پیرامون او را گرفتهاند و
مشخص میشود که مثلا واقعه تا چه اندازه روی آنها تاثیر گذاشته است.
وقتی دوربین باز هم باز تر میشود شهر نمایان
میشود و سرانجام دوربین باز هم بازتر میشود و ایالت یا کشور را نشان میدهد.
لب کلام گزارش را در گزارشی که مینویسید
مدفون نکنید چون ممکن است خوانندگان خسته بشوند و از خیر خواندن گزارش بگذرند.
راههای بیشمار دیگری هم برای روایت یک
گزارش وجود دارد. در این جا به چند تا از این راهها اشاره شده است.
صاف و پوست کنده –داستان را صاف و پوست
کنده از اول تا آخر تعریف کنید، درست مثل خبر، به شرط این که سوژه گزارش به
اندازه کافی جذاب باشد.
- صاف بزنید توی خال – وقتی در همان شروع روی اتفاقی دراماتیک زوم بشوید
توجه خواننده را جلب
میکنید.
با تاخیر – نقطه اوج داستان کمی دیرتر میآید.
چند پاراگراف پایینتر. اما زیاد هم طولش ندهید.
لب کلام گزارش را در گزارشی که مینویسید
مدفون نکنید چون ممکن است خوانندگان خسته بشوند و از خیر خواندن گزارش بگذرند.
حداکثر در پاراگراف چهارم بروید سر اصل مطلب.
- تاریخی – این نوع گزارشها با یک اتفاق
تاریخی شروع میشود.
- روایی – این شیوه داستان را از اول تا
آخر به همان ترتیبی که اتفاق افتاده تعریف میکند. این شیوه میتواند توجه
خواننده را جلب کند اما باید سریع به نقطهای برسید که بتوانید توجه خواننده را
تا پایان گزارش نگه دارید.
فکاهی – شوخی کردن کار راحتی نیست. اما
اگر گاه از آن استفاده بشود میتواند به کار بیاید.
اما هر جا اطلاعاتی ارایه میشود باید به طور شفاف بیان بشود که این اطلاعات
از کجا آمده است.
تحلیل
تحلیل
فرصتی است برای نگاهی عمیق و از زوایای مختلف به موضوعی خبری یا موضوعی که برای
خوانندگان جالب باشد اما الزماً خبری نباشد.
ش
مصاحبه
آماده سازی – تا جایی که میتوانید درباره
فرد و موسسهای که میخواهید با او مصاحبه کنید پیشینه و اطلاعات به دست بیاورید.
وگرنه وقتتان به پرسیدن سووالهای ساده و بدیهی میگذرد. اگر خود را آماده کرده
باشید به مصاحبه شونده نشان خواهید داد که شما هم "مشق خود را نوشتهاید."
در نتیجه مصاحبه شونده به قابلیتهای شما بیشتر اعتماد میکند و اطلاعات بیشتری
را در اختیارتان میگذارد.
صندلیتان را طوری نگذارید که با مصاحبه
شونده رو در رو بشوید. ممکن است اذیت بشود. صندلی را کمی عقب بکشید، یک مقدار به
گوشه بروید، و تکیه بدهید.
- از پیش سووالها را ببینم. – اگر
مصاحبه شوندهای اصرار دارد که سووالها را از پیش ببیند اگر راهی ندارید سووالها
را به او نشان بدهید اما این دلیل نمیشود که وقتی مصاحبه شروع شد فقط همان سووالها
را از او بپرسید.
- سلام و علیک – چند دقیقه اول را به
صحبت درباره چیزهای کلی بگذارید
نامها و سمتها را حتما چک کنید
-
نگاه، حرکات دست و صورت – صندلیتان را طوری نگذارید که درست با او رو در رو بشوید.
ممکن است اذیت بشود. صندلی را کمی عقب بکشید، یک مقدار به گوشه بروید، و تکیه
بدهید. گاه نگاهی رد و بدل کنید.
- سووال سختها را اول نپرسید – ممکن است
باعث بشود مصاحبه شونده اذیب بشود و حالت دفاعی بگیرد یا مصاحبه را متوقف کند.
سووال سختها را نگه دارید تا لااقل پاسخ چند تا سووال را گرفته باشید و چیزی برای
نوشتن داشته باشید.
- سووالها کوتاه باشد - قصد شما این است
که از مصاحبه شونده اطلاعات بگیرید نه این که پز بدهید چه قدر باهوش هستید یا چه
قدر میدانید.
- از سووالات باز استفاده کنید نه بسته. سوالات بسته عموما با فعل شروع میشوند
و جوابشان هم اغلب بله یا خیر است
- چیز دیگری هست که بخواهید
بگویید؟ - در پایان هر مصاحبهای این سووال را از خود بپرسید. گاهی اوقات مصاحبه
شوندهها اطلاعاتی دارند که شما نمیدانید.
- از سکوت استفاده کنید – تا
مصاحبه شونده ساکت شد به طور اتوماتیک سووال دیگری را مطرح نکنید
- از این که چند تا سووال را
با هم بپرسید پرهیز کنید – مصاحبه شونده خیلی راحت، سادهترین سووال را جواب میدهد
ناس
مصاحبه
آماده سازی – تا جایی که میتوانید درباره
فرد و موسسهای که میخواهید با او مصاحبه کنید پیشینه و اطلاعات به دست بیاورید.
وگرنه وقتتان به پرسیدن سووالهای ساده و بدیهی میگذرد. اگر خود را آماده کرده
باشید به مصاحبه شونده نشان خواهید داد که شما هم "مشق خود را نوشتهاید."
در نتیجه مصاحبه شونده به قابلیتهای شما بیشتر اعتماد میکند و اطلاعات بیشتری
را در اختیارتان میگذارد.
صندلیتان را طوری نگذارید که با مصاحبه
شونده رو در رو بشوید. ممکن است اذیت بشود. صندلی را کمی عقب بکشید، یک مقدار به
گوشه بروید، و تکیه بدهید.
- از پیش سووالها را ببینم. – اگر
مصاحبه شوندهای اصرار دارد که سووالها را از پیش ببیند اگر راهی ندارید سووالها
را به او نشان بدهید اما این دلیل نمیشود که وقتی مصاحبه شروع شد فقط همان سووالها
را از او بپرسید.
- سلام و علیک – چند دقیقه اول را به
صحبت درباره چیزهای کلی بگذارید
نامها و سمتها را حتما چک کنید
-
نگاه، حرکات دست و صورت – صندلیتان را طوری نگذارید که درست با او رو در رو بشوید.
ممکن است اذیت بشود. صندلی را کمی عقب بکشید، یک مقدار به گوشه بروید، و تکیه
بدهید. گاه نگاهی رد و بدل کنید.
- سووال سختها را اول نپرسید – ممکن است
باعث بشود مصاحبه شونده اذیب بشود و حالت دفاعی بگیرد یا مصاحبه را متوقف کند.
سووال سختها را نگه دارید تا لااقل پاسخ چند تا سووال را گرفته باشید و چیزی برای
نوشتن داشته باشید.
- سووالها کوتاه باشد - قصد شما این است
که از مصاحبه شونده اطلاعات بگیرید نه این که پز بدهید چه قدر باهوش هستید یا چه
قدر میدانید.
- از سووالات باز استفاده کنید نه بسته. سوالات بسته عموما با فعل شروع میشوند
و جوابشان هم اغلب بله یا خیر است
- چیز دیگری هست که بخواهید
بگویید؟ - در پایان هر مصاحبهای این سووال را از خود بپرسید. گاهی اوقات مصاحبه
شوندهها اطلاعاتی دارند که شما نمیدانید.
- از سکوت استفاده کنید – تا
مصاحبه شونده ساکت شد به طور اتوماتیک سووال دیگری را مطرح نکنید
- از این که چند تا سووال را
با هم بپرسید پرهیز کنید – مصاحبه شونده خیلی راحت، سادهترین سووال را جواب میدهد
- گروهی کار کنید – در نشست
های خبری سخت است که بتوانید به دنبال سووالی که پرسیدهاید سووال دیگری را مطرح
کنید
-
دمِ در – سعی کنید وقتی اعضای کنفرانس یا نشست خبری دارند سالن را ترک میکنند یا
قبل از این که وارد سالن بشوند به سراغشان بروید. خیلیها خوشحال هم میشوند تا
به سووالهای شما پاسخ بدهند و جزییات بیشتری در اختیارتان بگذارند.
- دنبال خبرنگارهایی باشید که در حوزهشان متخصص هستند
کار با اعداد
خبرنگارها در هر حوزهای که کار کنند اغلب
با اعداد سر و کار دارند. یک دلیلش این است که اخبار تجاری و مالی اغلب جزو
اتفاقات مهم روز است. برخی از خبرنگارها وقتی نگاهشان به اعداد میافتد خشکشان
میزند و این را هم میگویند که خبرنگار + اعداد = اشتباه.
- دنبال زوایای انسانی باشید – آدمها دوست دارند درباره آدمها بخوانند
-
به جای عدد از کسر و درصد استفاده کنید – نیم میلیون بهتر از 500،000 نفر است.
اعداد کامل را به ندرت استفاده کنید و سعی کنید در لید نیاورید.
ند اما از بعدی خارجی.
ورش"
.
خبر رویترزی که در زیر میخوانید نشان میدهد
چه طور به سووالات اصلی پاسخ داده شده است. همینطور، این که منبع خبر چه طور
آورده شده است. در پاراگراف دوم بافت و پیشزمینه خبر نوشته شده و در پاراگراف
سوم نقل قولی آورده شده که خبر را محکم کرده است.
